WIRTUALNY
DZIENNIK BADAŃ

cam2

KAMERA 1

cam1

KAMERA 2

BADANIA 2015 ZOSTAŁY ZAKOŃCZONE.
ZAPRASZAMY NIEBAWEM!

WIĘCEJ INFORMACJI NA NASZYM FACEBOOKU!

Aplikacja jest przeznaczona dla smartfonów w systemie Android 4.0

ZAGRAJ W EXCAVATE!

CNxZr3dUYAAClYa

Wciel się w archeologa prowadzącego badania w Nowym Monasterzysku!

Szukaj reliktów przeszłości i zaplanuj wykopaliska tak, by odkryć jak najwięcej w 14 dni.

O PROJEKCIE

Na czym polega nasz Projekt?

Archeologia Live & Online to niecodzienny projekt popularyzujący archeologię oraz historię na stanowisku badawczym. Chcemy stworzyć możliwość uczestniczenia w pracach archeologa na terenie wykopalisk – zarówno w sposób bezpośredni, poprzez udział w zajęciach na stanowisku, a także pośredni, z wykorzystaniem internetu. Podstawowym celem jest pokazanie specyfiki pracy archeologa w miejscu wykopalisk oraz wyjaśnienie znaczenia prac archeologicznych dla ratowania zabytków kultury.

Archeologia LIVE…

…czyli odwiedź nas na wykopaliskach!

W trakcie trwania prac zapraszamy na nasze wykopaliska. Pod opieką archeologa będziecie mogli zwiedzić stanowisko, a także poznać jego historię, dotychczasowe wyniki naszych badań oraz zapoznać się metodami i narzędziami archeologa.

Dla zorganizowanych grup młodzieży organizujemy zajęcia przybliżające nasz warsztat pracy. Zachęcamy do kontaktu!

Archeologia ONLINE…

…czyli uczestnicz w badaniach przez internet!

W trakcie badań na naszym stanowisku będą działały dwie kamery, których zadaniem jest przekazywanie obrazu na żywo z wykopalisk do internetu. Dzięki temu rozwiązaniu każdy może oglądać postępy w pracach przy użyciu przeglądarki internetowej, a również dzięki aplikacji na urządzenia mobilne. Nasza aplikacja umożliwia również połączenie się z wirtualnym dziennikiem badań, który prowadzimy na Facebooku i Twitterze projektu.

W ramach projektu przewidujemy również kilka niespodzianek – koniecznie obserwuj nasz wirtualny dziennik i uczestnicz w badaniach archeologicznych na żywo oraz przez internet!

Jeżeli chciałbyś odwiedzić nasze wykopaliska w grupie albo pojedynczo, wyrazić swoją opinię, wymienić się uwagami albo masz pomysł jak rozwinąć nasz projekt i chcesz z nami współpracować – zachęcamy do kontaktu.

HISTORIA MIEJSCA

Nowe Monasterzysko (gm. Młynary, woj. warmińsko-mazurskie) zostało założone 8 listopada 1320 roku przez zakon krzyżacki z polecenia Hermanna von Oppen, komtura elbląskiego.

Źródła wzmiankują, że w roku 1589 funkcjonował w tym miejscu folwark oraz dwór, których właścicielem był Joachim von Belau (Belaw). Do niego należały ziemie Nowego Monasterzyska oraz pobliskiej wsi Sokolnik. Joachim von Belau był również fundatorem kościoła ewangelickiego, który został założony ok. 1599 r. w miejscu, na którym dzisiaj znajduje się cmentarz. Prawdopodobnie został pochowany w krypcie kościelnej i to właśnie jego kamień nagrobny znajduje się do dzisiaj na cmentarzu.

Na kamieniu widnieje data śmierci 1623, herb rodowy oraz psalm 73 z Księgi Psalmów, wers 25-26 („Kogo prócz Ciebie mam w niebie? Gdy jestem z Tobą, nie cieszy mnie ziemia. Niszczeje moje ciało i serce, Bóg jest opoką mego serca i mym udziałem na wieki”).

W tej samej krypcie, która znajdowała się prawdopodobnie w podziemiach kościoła, pochowany został Fryderyk August von Belau (zmarł 1 lipca 1725, został pochowany 12 lipca 1725) oraz Maria-Luiza von Belau z domu von Glockmann (zmarła 30 kwietnia 1724, została pochowana 7 maja 1725), którzy byli ostatnimi z tego rodu dziedzicami Kwietnika, Podgórza i Nowego Monasterzyska.

Prawdopodobnie w bezpośrednim sąsiedztwie krypty rodu von Belau wybudowano drugą kryptę, należącą do rodziny Ohlrich. W tym czasie wokół kościoła rozrósł się cmentarz przykościelny.

Po wygaśnięciu rodu von Belau kościół zaczął popadać w ruinę. W 1771 roku została przeprowadzona wizytacja w Nowym Monasterzysku i w ten sposób opisano stan kościoła:

Ta kościelna budowla, gdzie nie było wieży dzwonniczej i tylko jeden mały dzwon na szczycie jest wykonana z muru pruskiego, z cegły murowany, cała budowla się zawala, cała drewniana konstrukcja zgniła, cegły uszkodzone, dachówki esówki potłuczone i brakuje ich w wielu miejscach. Wewnątrz kościoła podłoga przegnita z wilgoci, ławy i drzwi tak samo bardzo uszkodzone, okna potłuczone, a więc cały budynek nie nadaje się do naprawy tylko musi być od nowa zbudowany.

Ostatecznie 2 stycznia 1780 r. mieszkańcy wsi zaczynają podlegać pod kościół w Zastawnie, a kościół w Nowym Monasterzysku zostaje rozebrany.

W miejscu kościoła dalej funkcjonował cmentarz. Do dzisiaj widoczne są kamienne nagrobki pochodzące z drugiej połowy XIX w. W latach 20-tych w zachodniej części cmentarza zostaje wmurowany pomnik upamiętniający poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi. Po II wojnie światowej cmentarz przestaje być użytkowany i staje się obiektem grabieży oraz dewastacji.

DOTYCHCZASOWE BADANIA

We wrześniu 2014 r. ekspedycja Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego prowadziła badania archeologiczne na terenie historycznego cmentarza ewangelickiego w Nowym Monasterzysku. Prace były prowadzone z inicjatywy Stowarzyszenia Mieszkańców i Przyjaciół Wsi Nowe Monasterzysko na podstawie porozumienia między Uniwersytetem Gdańskim a Urzędem Miasta i Gminy Młynary.

Celem naszych badań było zarówno naukowe rozpoznanie, jak i uporządkowanie terenu cmentarza. W trakcie wykopalisk prowadziliśmy również prace, których zadaniem było zabezpieczenie stanowiska przed jego dalszą degradacją. Szczególnej uwagi wymagała XVII-wieczna krypta rodu von Belau (Belaw), która znajduje się we wschodniej części cmentarza. W wyniku działalności człowieka oraz roślinności jej stan wymagał natychmiastowej interwencji. W trakcie prac odsłoniliśmy całą kryptę, zabezpieczyliśmy jej konstrukcję, znalezione zabytki skatalogowaliśmy, a kości ludzkie zostały zbadane przez antropologa. Po zakończeniu badań kości umieściliśmy w specjalnie przygotowanej skrzyni i zostały one pochowane w trakcie ceremonii pogrzebowej. Ceremonia miała charakter ekumeniczny i uczestniczyło w nich dwóch księży – ks. Marcin Pilch, proboszcz parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Elblągu oraz ks. Hubert Chodyna, proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Błudowie, a także mieszkańcy gminy oraz mniejszość niemiecka z Elbląga.

W otoczeniu krypty oraz w jej wnętrzu odnaleźliśmy liczne zabytki związane z historią cmentarza. Wśród nich były fragmenty kamiennych płyt nagrobnych oraz krzyży, ceramiczne epitafia, a także ozdobne, żeliwne elementy ogrodzenia krypt, grobów i terenu cmentarza. Natrafiliśmy również na przedmioty, które prawdopodobnie należały do XIX-wiecznych mieszkańców wsi: cybuch fajki nowożytnej oraz monetę.

W 2015 r. kontynuowaliśmy rozpoczęte rok wcześniej badania. Przeprowadzona kwerenda historyczna wykazała, że obok krypty rodu von Belau (Belaw), która była obiektem badań w 2014 r., znajdowała się druga krypta rodu Ohlrich. W efekcie odsłoniliśmy całą jej konstrukcję, oczyszczając ze śmieci, przeprowadziliśmy niezbędne działania konserwatorskie, które powinny ochronić obiekt przed dalszą degradacją, a również wykonaliśmy niezbędną dokumentację archeologiczną. Przemieszane ze śmieciami kości zostały oczyszczone, posegregowane, a następnie powtórnie złożone w krypcie przy zachowaniu najwyższych standardów etycznych.

Kolejnym zadaniem było ustalenie lokalizacji dawnego kościoła ewangelickiego, który stał w tym miejscu do końca XVIII wieku i odsłonięcie jego fundamentów.

W uzupełnieniu prac wykopaliskowych staramy się współpracować z naukowcami różnych dyscyplin naukowych: historykami, historykami sztuki, antropologami oraz etnologami.

W ramach naszych badań wykonujemy kwerendę historyczną, której celem jest poznanie historii wsi, kościoła oraz cmentarza na podstawie dostępnych w archiwach dokumentów. Równocześnie opracowujemy koncepcję inwentaryzacji, konserwacji i ekspozycji pozostałych nagrobków w obrębie cmentarza.

Ze względu na charakter badanego przez nas stanowiska (zdewastowany cmentarz) do naszych wciąż aktualnych zadań należy wyjaśnienie potrzeby podtrzymywania pamięci dziedzictwa historycznego bez wartościowania jego pochodzenia etnicznego, tworząc więź między przeszłością a teraźniejszością.

KONTAKT

Imię i nazwisko (wymagane)

Adres email (wymagane)

Treść wiadomości

ZREALIZOWANE DZIĘKI

Projekt „Stanowisko archeologiczne live & online” jest współfinansowany ze środków przyznanych przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej na podstawie Umowy nr 96/UD/SKILLS/2015 o wykorzystanie Nagrody przyznanej w konkursie eNgage w ramach projektu SKILLS współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Badania archeologiczne od 2014 roku prowadzi Instytut Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego przy wsparciu Stowarzyszenia Mieszkańców i Przyjaciół Wsi Nowe Monasterzysko. Badania są finansowane ze środków Urzędu Miasta i Gminy Młynary.

Młynary
uniwersytet gdanski
wydział historyczny